"Wij gebruiken geen AI": meestal klopt dat niet
De AI Act kijkt niet naar of u AI ontwikkelt, maar naar wat er in uw organisatie draait. Elk van deze voorbeelden activeert al een plicht:
- Een ATS of cv-filter dat sollicitaties rangschikt of prestaties monitort - high-risk (werk en personeelsbeheer)
- Een camera met gezichtsherkenning op de bouwplaats of bij de toegang - high-risk
- Mensdetectie in een robotcel of AI als veiligheidscomponent in een machine - high-risk
- Emotieherkenning van werknemers - verboden, al sinds februari 2025
- Een chatbot op uw website - transparantieplicht
- Een medewerker met ChatGPT in de mailbox - AI-geletterdheidsplicht
Wat er al geldt, ook zonder Nederlandse handhaving
De EU-AI-verordening werkt rechtstreeks. Drie plichten zijn vandaag al afdwingbaar:
- Verboden praktijken (art. 5) - sinds 2 februari 2025, o.a. emotieherkenning van werknemers en biometrische categorisatie op gevoelige kenmerken.
- AI-geletterdheid (art. 4) - sinds 2 februari 2025, voor iedereen die AI inzet: personeel en externen. Sinds de Digital Omnibus (27 juli 2026) luidt de eis: aantoonbare maatregelen nemen om AI-geletterdheid te ondersteunen, afgestemd op rol, type systeem en context. Geen certificaat of "AI-officer" vereist - maar een programma dat u op verzoek niet kunt laten zien, telt niet.
- Transparantie (art. 50) - sinds 2 augustus 2026: chatbots herkenbaar maken, AI-gegenereerde content labelen; watermerking voor bestaande systemen per 2 december 2026.
Het uitstel is geen uitstel voor u
De Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) verschuift de high-risk-regimes: werving, krediet, onderwijs en biometrie (Annex III) naar 2 december 2027; AI in machines en medische devices (Annex I) naar 2 augustus 2028. Verplichtingen die al golden, blijven onverkort gelden. En opdrachtgevers, inkopers en verzekeraars die om AI-verklaringen vragen, wachten niet op een toezichthouder.
Afnemen van high-risk AI maakt u niet klaar
Wie high-risk AI inkoopt, is gebruiksverantwoordelijke (art. 26): zorgen voor menselijk toezicht door getrainde mensen, relevante invoergegevens, logs minimaal zes maanden bewaren, incidenten melden, en werknemers en hun vertegenwoordigers informeren vóór inzet op de werkplek. Deze plichten zijn niet overdraagbaar aan uw leverancier - ook niet contractueel.
Wat u wél van uw leverancier moet eisen: een gebruiksaanwijzing, EU-conformiteitsverklaring met CE-markering, toegang tot logs, informatie voor uw DPIA en een meldkanaal voor incidenten. Check dat vóór aanschaf, niet bij.
Handhaving: reëel, maar niet uw grootste risico
De boetekaders staan in de wet: tot €35 mln of 7% van de wereldwijde omzet bij verboden praktijken, 3% / €15 mln bij de meeste andere overtredingen - en lidstaten moeten bij beboeting rekening houden met de situatie van MKB en startups. In Nederland wacht het nationale toezicht- en boete-instrumentarium op de Uitvoeringswet, die nog niet in werking is. Eerste handhavingsacties in de EU richten zich tot nu toe op informatieverzoeken, niet op kopboetes.
Voor het MKB is de boete daardoor niet het grootste risico. Dat is de vraag die u vandaag al krijgt van opdrachtgevers en inkopers: "Kunt u aantonen dat uw organisatie AI verantwoord gebruikt?" - en "we weten niet eens wat er draait" is het duurste antwoord.
Van inzicht naar aantoonbaar antwoord: het traject
Het vaste traject AI Act Readiness van Adaptable loopt in vier stappen en levert vast af:
| Stap | Wat er gebeurt | Deliverable |
|---|---|---|
| 1. In kaart | Welke AI-systemen en -toepassingen draaien er écht in uw organisatie? | Inventaris van AI-toepassingen |
| 2. Classificeren | Wat is verboden, high-risk, transparantieplichtig of valt onder de geletterdheidsplicht? | Risicoprofiel volgens de AI Act |
| 3. Vastleggen | Maatregelen, een rolgericht art. 4-programma met aantoonbaar spoor en een leveranciersvragenlijst voor nieuwe aanschaf | Concreet 90-dagenactieplan |
| 4. Blijven doen | Jaarlijkse herijking - de regelgeving en uw toolstack bewegen door | Bewustwordingssessie team (vaste kick-off) |
Plan een kennismaking. Vertel kort waar u mee zit; u krijgt binnen twee werkdagen een reactie met een voorstel voor een kennismaking van 30 minuten.
Plan een kennismaking